استادیار دانشگاه سمنان با تأکید بر ظرفیتهای فراتر از سرگرمی در بازیهای جدی گفت: این نوع بازیها میتوانند در آموزش، درمان و حتی حل مسائل پیچیده علمی و پزشکی نقش مؤثری ایفا کنند.
مرتضی دریگیو، استادیار دانشگاه سمنان، در گفتوگو با روابط عومی بنیاد ملی بازیهای رایانهای، با اشاره به ماهیت این بازیها اظهار کرد: بازیهای جدی به بازیهایی اطلاق میشود که هدف آنها صرفاً سرگرمی نیست. البته عنصر سرگرمی در این بازیها نقشی اساسی دارد؛ چرا که اگر بازی جذاب نباشد، اساساً دیگر «بازی» محسوب نمیشود. طراح بازیهای جدی تلاش میکند در کنار سرگرمکردن کاربر، هدف مشخص دیگری همچون آموزش، درمان یا حل یک مسئله واقعی را نیز دنبال کند که آموزش یکی از مهمترین این اهداف است.
وی ادامه داد: امروزه بسیاری از سامانهها و بازیهای طراحیشده در حوزه اختلالات یادگیری، بهصورت تجاری در حال استفاده هستند. تصور کنید با دانشآموز یا فردی مواجه هستیم که دچار اختلال یادگیری است. این افراد معمولاً مسیرهای درمانی سنتی و بعضاً دشواری را طی میکنند. یکی از رویکردهای نوین درمانی این است که فرد بدون آنکه بهطور مستقیم متوجه ورود به فرآیند درمان شود، از طریق بازی وارد این مسیر شود. بازی بهگونهای طراحی میشود که بهصورت ناخودآگاه مؤلفههای شناختی یا رفتاری مرتبط با اختلال را هدف قرار داده و به بهبود آن کمک میکند.
این پژوهشگر با اشاره به نمونهای موفق در سطح بینالمللی گفت: یکی از نمونههای شناختهشده بازیهای جدی، بازی Foldit است. در این بازی، کاربران در قالب یک محیط بازیمحور، به حل مسئله تاخوردگی ساختار سهبعدی پروتئینها میپردازند؛ مسئلهای که از چالشهای اساسی زیستشناسی مولکولی و داروسازی به شمار میرود. این بازی با بهرهگیری از خرد جمعی هزاران کاربر در سراسر جهان توانسته است به حل مسائل پیچیده علمی کمک کند؛ بهگونهای که یکی از مسائل حلنشده حوزه پزشکی که بیش از ۱۵ سال مورد بررسی بود، با مشارکت کاربران Foldit در کمتر از دو سال به نتیجه رسید و نتایج آن در مقالات معتبر علمی منتشر شد.
وی افزود: نمونه جهانی دیگری که اهمیت بازیهای جدی را نشان میدهد، بازی Sea Hero Quest است که با هدف پژوهش در حوزه علوم شناختی طراحی شد. این بازی با جمعآوری دادههای رفتاری میلیونها کاربر، امکان مطالعه الگوهای جهتیابی فضایی را فراهم کرد؛ مهارتی که افت آن یکی از نشانههای اولیه برخی بیماریهای شناختی مانند آلزایمر است. نتایج این پروژه نشان داد که بازیهای جدی میتوانند علاوه بر آموزش، بهعنوان ابزاری مؤثر برای پژوهشهای شناختی در مقیاس وسیع مورد استفاده قرار گیرند.
دریگیو خاطرنشان کرد: این نمونهها نشان میدهد که بازیهای جدی صرفاً ابزار آموزشی نیستند، بلکه میتوانند در حل مسائل واقعی علمی و اجتماعی نیز نقشآفرینی کنند. بسیاری از افراد، بهویژه کسانی که با اختلالات شناختی یا یادگیری مواجه هستند، تمایل یا انگیزه کافی برای ورود به فرآیندهای رسمی آموزش یا درمان ندارند؛ اما زمانی که در قالب بازی با موضوع مواجه میشوند، در حالی که از جنبه سرگرمی لذت میبرند، فرآیند یادگیری یا درمان نیز بهصورت غیرمستقیم و مؤثر انجام میشود.
وی در تبیین این موضوع افزود: یکی از مزیتهای اساسی بازیهای جدی، اتکا به یادگیری ضمنی است؛ به این معنا که کاربر بدون آموزش مستقیم و رسمی، از طریق تعامل مستمر با محیط بازی، مهارتها و الگوهای شناختی موردنظر را فرا میگیرد. این ویژگی موجب کاهش مقاومت ذهنی افراد نسبت به آموزش یا درمان شده و اثربخشی این فرآیندها را افزایش میدهد.
این عضو هیئت علمی دانشگاه سمنان با اشاره به وضعیت داخلی بازیهای جدی گفت: در سالهای اخیر، نمونههایی از بازیهای شناختی در داخل کشور و با همکاری دانشگاهها و مراکز علوم اعصاب طراحی شدهاند که هدف آنها تقویت مؤلفههایی مانند توجه، حافظه کاری و کارکردهای اجرایی است. این تجربیات نشان میدهد که ظرفیت علمی و فنی لازم برای توسعه بازیهای جدی در کشور وجود دارد و میتوان با حمایت هدفمند، این حوزه را بیش از پیش گسترش داد.
دریگیو درباره آینده بازیهای جدی اظهار کرد: توسعه این حوزه نیازمند سرمایهگذاری هدفمند و همکاریهای میانرشتهای است. بازی ذاتاً پدیدهای میانرشتهای است و برای موفقیت آن باید تعامل مؤثری میان بازیسازان، روانشناسان، متخصصان علوم شناختی، طراحان هنری و پژوهشگران شکل بگیرد. هرچه این ارتباطات ساختارمندتر و پایدارتر باشند، امکان تولید بازیهای جدی با کیفیت علمی بالاتر فراهم خواهد شد.
وی خاطرنشان کرد: تقویت نهادهای متولی حوزه بازیهای رایانهای و ایجاد ثبات در سیاستگذاریها، نقش مهمی در توسعه پایدار بازیهای جدی دارد. ثبات مأموریتی و برنامهریزی بلندمدت میتواند زمینه حمایت مؤثرتر از پژوهشگران، شرکتهای بازیسازی و پروژههای میانرشتهای را فراهم کند.
این پژوهشگر در پایان، با اشاره به تأثیر رویداد جایزه بازیهای جدی گفت: برگزاری چنین رویدادهایی نقش مهمی در ایجاد انگیزه، شکلگیری ایدههای نو و شناسایی استعدادها دارد. این همایشها موجب پویایی شرکتهای بازیسازی و محیطهای دانشگاهی شدهاند. در دانشگاه خودمان نیز مشاهده کردهایم که بسیاری از دانشجویان مقاطع کارشناسی و تحصیلات تکمیلی با الهام از این رویدادها به فعالیت در حوزه بازیسازی علاقهمند شدهاند؛ برخی شرکت تأسیس کردهاند و برخی مسیر پژوهشی خود را در این حوزه ادامه دادهاند. از این رو، تأثیر چنین جشنوارههایی کاملاً ملموس و قابل مشاهده است.
